Zet Godly Play in!
Zet Godly Play in!
Zet Godly Play in!
‘Met het kinderverhaal in de dienst ben je er niet’
‘Het kinderverhaal is overal geïntroduceerd in de eredienst, maar daarmee ben je niet klaar met het…
Het begrip ‘Godly Play’ is genoeg om Trinette Verhoeven een vurig betoog te laten afsteken over kinderen. ‘Zij zijn volwaardige mensen’, zegt Verhoeven, ‘geen lege vaten die gevuld moeten worden. Kinderen hebben hun eigen ervaringen met geloof. Kinderen deel uit laten maken van de kerkdienst is meer dan ze alleen een plekje geven; het is hen een ervaring van het goddelijke bieden. Je neemt ze mee in het gezamenlijk zingen, dat is een religieuze ervaring. Maar kinderen hebben de taal nog niet om die ervaring voor zichzelf te verwoorden. En dat is wél wat geloofsopvoeding is: hen helpen die taal te vinden, zodat ze hun eigen ervaringen kunnen verwoorden en daarmee geloof een plek kunnen geven in hun dagelijks leven.’
Anders krijgt dat geloof geen handen en voeten.’ Verhoeven raadt het waar ze maar kan aan: ‘Zet Godly Play in!’ Hoewel ze er als classispredikant nu weinig tijd voor heeft, put ze rijkelijk uit haar ervaring als predikant van de evangelisch-lutherse gemeente in Den Haag. ‘Godly Play is een concept waarin kinderen volstrekt serieus worden genomen. Ze krijgen de tijd om de taal van de geloofservaring aan te leren. Dat zelf verwoorden leer je niet in het kwartiertje dat de preek duurt. En dat leer je ook niet met het vertellen van een verhaaltje met een moraal. Kinderen worden vaak toch tekortgedaan in veel kerkelijke praktijk.’
Kerkdienst en Godly Play-sessies
Hoe geef je de jongste generatie traditie en geloof mee, hoe maak je kerkdiensten toegankelijk? Het advies van Verhoeven aan gemeenten die willen investeren in kinderen is: ‘Haal de kinderen een keer in de maand bij de dienst en geef ze verder de hele cyclus van Godly Play in hun eigen ruimte.’ In Den Haag hield ze sessies op woensdagmiddag, of ze hield een hele Godly Play-serie in de Veertigdagentijd.
‘Het is over en weer, het is ook leren van de geloofsbeleving van kinderen. Een van de eerste vragen die ik een kind stelde na een verhaal was: Wat is het belangrijkste deel van dit verhaal? Toen ik vervolgens in de eredienst in de lutherse gemeente een ‘verhaal’ vertelde, reageerde een van de kinderen met: ‘Mag ik ook wat zeggen?’. Dat is de essentie: kinderen serieus nemen en jezelf door hen laten bevragen.’
‘Godly Play’, het concept
De methodiek Godly Play is ontwikkeld door Jerome Berryman, predikant in de Verenigde Staten van Amerika. Toen hij als aalmoezenier in een ziekenhuis werkte, merkte hij dat kinderen uitstekend worden voorbereid op medische handelingen, maar dat gesprekken over hun diepste vragen en angsten nauwelijks werden gevoerd.
Met behulp van eenvoudige figuurtjes bracht hij op de bedrand van de kinderen verhalen uit de christelijke traditie tot leven. Hij liet de kinderen zelf hun weg naar en in het verhaal vinden. Door dit spel begonnen de kinderen taal te ontwikkelen, waarmee ze uiting gaven aan hun innerlijke wereld. Inmiddels zijn zo meer dan honderd verhalen ontwikkeld. De nadruk op spel is niet alleen een pedagogisch maar ook een theologisch uitgangspunt: de verborgen aanwezigheid van God leren ontdekken is veel meer dan een cognitieve introductie in een traditie.
‘Het kind helpen het zelf te doen met gebruikmaking van zintuigen en beweging’ – de sensomotorische ontwikkeling – is een wezenlijke uitwerking van het concept van Godly Play.
Een Godly Play-bijeenkomst bestaat uit vijf onderdelen:
- Voorbereiden: deelnemers welkom heten, eventuele ballast weghalen en gemeenschap vormen in de ‘heilige’ ruimte.
- Verhaal: met vertel-materialen wordt in de kring het verhaal verteld, iedereen mag ‘in’ het verhaal komen.
- Verwonderen: vragen die de verteller na het verhaal stelt, helpen een deelnemer om dieper het verhaal in te gaan, de verbinding te leggen met het eigen leven, daar woorden aan te geven of juist niet en om een spel te spelen waarin God ontmoet kan worden.
- Verwerken: na het verwonderingsgesprek kan iedereen een werk- of spelvorm kiezen naar aanleiding van het verhaal.
- Vieren: iedereen komt terug in de kring en er wordt feestelijk afgesloten.
Inmiddels is Godly Play allang niet meer het oorspronkelijke concept alleen voor kinderen. Het gaat om religieuze taal en beleving, om actieve betrokkenheid bij ‘God’. Daarom werkt het bij alle leeftijden, in allerlei groepen. Godly Play leent zich ook voor de meest uiteenlopende settings, mits het plaatsvindt binnen een veilige gemeenschap die elkaar steunt.
Dan wordt het spannend, als de participatie van kinderen wordt toegelaten, dan krijg je een andere dynamiek in een gemeente. Wat ik zie, en waar ik mezelf ook aan bezondig is: we droppen een verhaal en we laten het daarbij.’
Verbinding en (familie)geschiedenis
Het ‘leren geloven-spel’ Godly Play is ook voor ouders en grootouders een middel tot geloofscommunicatie. Onderzoek toont aan dat kinderen geestelijk gezonder worden als ze Bijbelverhalen kunnen verbinden met hun dagelijks leven en hun familiegeschiedenis.
‘Neem het scheppingsverhaal,’ zegt Verhoeven, ‘en vertel aan het kind thuis hoe jij je herinnert dat jij of de opa of oma van het kind in de familie kwam. De bedenker van Godly Play deed sessies met kinderen in het ziekenhuis. Juist dan is het belangrijk om verhalen van hoop en nabijheid te brengen. Bijbelverhalen helpen om te ontdekken waar je zelf staat, om je geworteld te voelen.’
Daarom krijgt het verwonderingsgesprek zo’n belangrijke plaats in Godly Play en kun je jezelf verbinden aan de verhalen. Het werkt bij demente bejaarden, het werkt eigenlijk bij iedereen. In Finland wordt het zelfs heel serieus ingezet in gevangenissen en bij de telecommunicatiegigant Nokia.’
Bewuste keuze
Godly Play vraagt om goede voorbereiding en de omgeving is zeer belangrijk. ‘Het is niet even: hup de stoelen aan de kant in de consistoriekamer en de tas van de dominee half geopend in een hoek’, stelt Verhoeven.
‘Je besteedt als gemeente aandacht aan de inrichting van de kerkzaal, besteed dan ook aandacht aan de aankleding van de ruimte voor de kinderen.’
Godly Play is zeker geen evenement. Naar een evenement ga je toe, dit is een bewuste keuze die je maakt als gemeente. Als je de rust en de ruimte kunt brengen, krijg je een schat aan religieuze taal en beleving, nadrukkelijk ook een beleving van de kinderen zelf. Het veronderstelt ook het opbouwen van een curriculum. Het gaat voort, je pakt het nog eens terug naarmate kinderen ouder worden.
---
Praxedis Bouwman is religiewetenschapper/ journalist en interim-hoofdredacteur van TussenRuimte. Ze heeft verschillende bestuurlijke rollen in de binnen- en buitenlandse oecumene.
TussenRuimte 2022 – 01 | Praxedis Bouwman |